Okiem dietetyka – gluten w diecie 21 wieku

Jeść, czy nie jeść? Oto jest pytanie!

Na pewno każdy spotkał się z dyskusją osób będących na diecie bezglutenowej lub wznoszących brwi do góry, w momencie gdy ktoś wykłada teorię o szkodliwości tego białka. Tak, ja również w środowisku dietetyków spotykam się z różnymi, skrajnymi poglądami, czasem tracąc orientację. Dlatego postaram się przybliżyć moje stanowisko, dlaczego zdecydowałam się zminimalizować spożycie produktów z glutenem i zalecam to wszystkim moim klientom.

 

Gluten jest to białko roślinne, znajdujące się w pszenicy, jęczmieniu, życie i owsie. Częstość występowania nietolerancji glutenu oraz wielu innych problemów zdrowotnych, związanych ze spożywaniem pszenicy i glutenu staje się na świecie coraz powszechniejsza i przez niektórych zaczyna być nazywana „epidemią XXI wieku”. Jednym z zasadniczych sposobów leczenia nietolerancji glutenu jest dieta. Istotą diety bezglutenowej jest wykluczenie z żywienia produktów zawierających pszenicę, jęczmień i żyto, a także owies (ten ostatni głównie ze względu na możliwość zanieczyszczenia innymi zbożami, np. podczas przemiału).

 

Dieta bezglutenowa staje się coraz bardziej popularna, według opinii niektórych wręcz modna. Powstaje pytanie do jakiego stopnia nasze społeczeństwo jest zorientowane w problematyce nietolerancji glutenu.

 

Coraz więcej osób źle toleruje gluten, a to objawia się bardzo różnymi symptomami. Poczynając od biegunek i wzdęć, poprzez bóle stawów i depresję, aż po wszelkiego rodzaju inne choroby. Stąd też zaskakujące efekty diety bezglutenowej, która może nie tylko rozwiązać problemy trawienne, ale poprawić nastrój, dodać energii, zmniejszyć podatność na infekcje.

 

Zdrowie zaczyna się od jelit.

 

Jelita są nie tylko częścią układu pokarmowego,  stanowią również ważny narząd układu odpornościowego o największej powierzchni kontaktu organizmu ze środowiskiem zewnętrznym (pokarmem, płynami, bakteriami). Aby poradzić sobie z nieustannym kontaktem z toksynami i alergenami, jelito, jako bariera immunologiczna, wykształciło złożone mechanizmy odpornościowe, dzięki którym patogeny mogą zostać rozpoznane i unieszkodliwione.

 

Do prawidłowego funkcjonowania bariery jelitowej, mającej znaczący wpływ na stan całego organizmu, niezbędne jest zachowanie jej nieprzepuszczalności, czyli dokładnego przylegania do siebie sąsiednich komórek jelita cienkiego, głównie dzięki tzw. ścisłym połączeniom.

 

Rodzi się pytanie, jaki związek z tym zjawiskiem ma gluten?

 

Współczesna pszenica, wielokrotnie krzyżowana i modyfikowana genetycznie, zawiera niezliczoną ilość nowych białek, z których wiele nie podlega trawieniu przez człowieka. 

 

Białka nietrawione przez organizm ludzki u osób genetycznie predysponowanych wywołują stan zapalny w jelitach. Stwierdza się wówczas nietolerancję glutenu – chorobę zwaną celiakią. W rzeczywistości gluten zawarty we współczesnej pszenicy jest szkodliwy dla wszystkich, łącznie z osobami, które nie mają nietolerancji.

 

Okazuje się, iż komponent glutenu – gliadyna – posiada zdolność aktywowania receptor stymulujący  wzrost przepuszczalności jelita. Co ciekawe, zjawisko to obserwuje się nie tylko u pacjentów z celiakią, ale również u tych nieprzejawiających nietolerancji glutenu. Oczywiście, gluten nie jest jedynym winowajcą rozluźniania ścisłych połączeń – toksyny, leki, stres, nieprawidłowa dieta i dysbioza jelitowa są równie ważnymi czynnikami rozwoju tzw. zespołu jelita przesiąkliwego.

 

 

Publikacja naukowa badaczy ze Szpitala Ogólnego w Massachusetts, Uniwersytetu Johna Hopkinsa i Uniwersytetu Medycznego w Maryland. Naukowcy badali skutki spożycia glutenu w trzech grupach: u chorych na celiakię, u osób źle tolerujących/wrażliwych na gluten i u wolontariuszy. W wynikach przedstawiono, że we wszystkich przypadkach konsumpcja pszenicy zaburzyła białka zwanego zonuliną, a w efekcie znacznie zwiększyła przepuszczalność jelit.

 

 

Inne badanie przeglądowe wykazało, iż codzienne spożycie produktów glutenowych może przyczyniać się do aktywacji układu immunologicznego i powstania przewlekłego stanu zapalnego, a w konsekwencji – choroby autoimmunizacyjnej.

 

Okazuje się, że kilkutygodniowa dieta o wysokiej zawartości glutenu powoduje niekorzystne zmiany błony śluzowej jelita cienkiego nawet u „zdrowych” badanych. Nie mniej interesującym odkryciem był wpływ zastosowania diety bezglutenowej na skład mikroflory jelitowej. Wnioski wysunięte z tego badania wskazują, iż eliminacja glutenu korzystnie wpływa na skład mikroorganizmów jelita, redukując znacząco przewagę patogennych mikroorganizmów. Równowaga mikrobioty jelitowej jest zaś kluczowym aspektem determinującym m.in. stan błony śluzowej jelita, stopień przepuszczalności bariery jelitowej oraz funkcjonowanie układu immunologicznego.

 

Popularność diety bezglutenowej sprawiła, że narosło wokół niej wiele mniej lub bardziej prawdziwych twierdzeń. Główne zarzuty, które padają pod adresem tego rodzaju diety eliminacyjnej to jej niedoborowy charakter, małe zróżnicowanie spożywanych produktów, wysoki stopień przetworzenia, duże spożycie energii, niska podaż błonnika, witamin i mikroelementów. To, czy trudno będzie im zaprzeczyć zależy jednak wyłącznie od tego, jak podejdziemy do skomponowania jadłospisu bezglutenowego.

 

Podsumowując, warto zastanowić się, jakie produkty zbożowe znajdują się w Twojej diecie, szczególnie w kontekście jakości i przetworzenia. Zdrowie jelit jest dla mnie kluczowe, jako że większość moich klientów zmaga się z chorobami autoimmunologicznymi. Stąd decyzja o wykluczeniu glutenu z diety.

 

Jeżeli obserwujesz u siebie objawy drażliwości jelit, najlepiej skontaktować się ze specjalistą w celu właściwej diagnozy.

 

Paulina Żołowska, Dietetyk kliniczny i trener personalny

 

 

Bibliografia:

 

Niedobory składników odżywczych w diecie bezglutenowej, Iga Rybicka,  Anna Gliszczyńska-Świgło

 

Gluten – mechanizmy nietolerancji, objawy i możliwości lecznicze IgE-zależnej alergii na gluten w świetle aktualnych badań kliniczno immunologicznych Krystyna OBTUŁOWICZ  Jacek WAGA  Wojciech DYGA

 

Effect of Gliadin on Permeability of Intestinal Biopsy Explants from Celiac Disease Patients and Patients with Non-Celiac Gluten Sensitivity  Justin Hollon, Elaine Leonard Puppa, Bruce Greenwald, Eric Goldberg, Anthony Guerrerio, Alessio Fasano

 

Gliadin, zonulin and gut permeability: Effects on celiac and non-celiac intestinal mucosa and intestinal cell lines, Drago S., El Asmar R., Di Pierro M., Fasano A

 

The Dietary Intake of Wheat and other Cereal Grains and Their Role in Inflammation Nutrients, Karin de Punder,  Leo Pruimboom